سامان رسانيده‌اند . 2 - پديدهء « نسخ » چنان بديهى و روشن بوده و در انظار عامه مسلمين بويژه دانشمندان پرتوان اسلام ، مسلم بوده كه هرگز در مورد اين احتمال كه شايد مراد از نسخ ، نسخ شرايع پيشين و يا معجزات انبياى سلف و يا احكام اديان كهن و يا حكايت از وقوع نسخ در سنت و . . . باشد ، فكر نكرده و به اين شبهه‌ها بها و ارزشى قايل نگشته‌اند ؛ چرا كه از صدر اسلام مسأله نسخ در قرآن در سنت رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - بيان شده بوده و صحابه و سپس تابعين و . . . با آن مفهوم آشنايى كامل داشته‌اند . 3 - منكران وقوع « نسخ در قرآن » را گاهى به بىدقتى و روزگارى به نادانى و بىسوادى و زمانى به عدم تفقه در دين ، متهم كرده و از كنار مقال امثال ابو مسلم ، بسيار بزرگوارانه گذشته‌اند . 4 - پژوهشگران اسلامى با تكيه بر نصوص قرآنى ، اجماع قاطبه امت اسلامى و عقل و به دليل وقوع قطعى « نسخ » در عرصه احكام اديان كهن و دلايل ديگر كه بعدا در آخرين بخش اين رساله بدان مىپردازيم ، بر وقوع تاريخى نسخ در عرصه تشريع اسلامى تاكيد كرده و آن را اثبات كرده‌اند . . 5 - بنابراين ، هرگز راهى براى انكار اين پديده مترقى در حوزهء قرآن و سنت وجود ندارد . و هرگونه تلاش ، جهت انكار ، آن عدول از روش تحقيق و علم و اجماع مسلمين است ، الحمد للّه .